Sərhədlərarası biznes əməliyyatları artdıqca vergi orqanları əlaqəli şirkətlərin mallar, xidmətlər, maliyyələşdirmə və digər əməliyyatlar üzrə qiymətləri necə müəyyən etdiyinə daha çox diqqət yetirirlər. Bu baxımdan transfer qiymətləri mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanda transfer qiymətləri artıq yalnız müəyyən şirkətlərə aid olan dar vergi mövzusu deyil. Xaricdəki qrup şirkətləri ilə əməliyyat aparan bir çox müəssisə üçün bu məsələ qanunvericiliyə uyğunluğun vacib hissəsinə çevrilib. Azərbaycanda tətbiq olunan qaydalar müstəqil tərəflər prinsipinə əsaslanır və yerli qanunvericilikdə başqa hal nəzərdə tutulmadıqda OECD-nin transfer qiymətləri üzrə yanaşmalarından istifadə edilir.
Transfer qiyməti əlaqəli tərəflər arasında aparılan əməliyyatlarda tətbiq olunan qiymətdir. Əsas prinsip sadədir: iki əlaqəli şirkət bir-biri ilə əməliyyat aparırsa, tətbiq olunan qiymət oxşar şəraitdə müstəqil tərəflər arasında istifadə ediləcək qiymətə yaxın olmalıdır. Bu yanaşma müstəqil tərəflər prinsipi kimi tanınır. Azərbaycanda transfer qiymətləri Vergi Məcəlləsinin 14-1-ci maddəsi və transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi qaydaları ilə tənzimlənir.
Praktikada transfer qiymətləri Azərbaycan şirkətinin əlaqəli qeyri-rezident tərəfdən mal və ya xidmət aldığı, ona satış etdiyi, borc verdiyi, borc aldığı və ya digər əməliyyatlar apardığı hallarda əhəmiyyət daşıyır. Bu qaydalar güzəştli vergi tutulan ölkə və ərazilərdə qeydiyyatda olan şəxslərlə bəzi əməliyyatlara, həmçinin tərəflər əlaqəli olmasa belə müəyyən qeyri-rezidentlərlə aparılan əməliyyatlara da tətbiq oluna bilər.
Azərbaycanda transfer qiymətləri qaydaları əsasən sərhədlərarası əməliyyatlara tətbiq olunur. Qaydalar aşağıdakı əməliyyatları əhatə edə bilər:
Qaydaların quruluşuna əsasən, yalnız Azərbaycan daxilində aparılan əməliyyatlar ümumilikdə əsas transfer qiymətləri rejiminin əhatə dairəsinə daxil edilmir. Bu səbəbdən şirkətlər transfer qiymətlərinin yalnız ana və törəmə şirkətlər arasındakı klassik əməliyyatlara aid olduğunu düşünməməlidirlər. Bəzi hallarda qarşı tərəfin xaricdə olması, əməliyyatın böyük məbləğdə aparılması və ya qarşı tərəfin aşağı vergi tətbiq olunan yurisdiksiyada qeydiyyatdan keçməsi də transfer qiyməti riskinin yaranmasına səbəb ola bilər.
Azərbaycanda transfer qiymətləri ilə bağlı dəstəyə ehtiyacınız var? Əməliyyatlarınızın qanunvericiliyə uyğun qurulması və risklərin azaldılması üçün bizimlə əlaqə saxlayın
Azərbaycanda ən çox rast gəlinən nəzarət olunan əməliyyatları bir neçə əsas qrupa bölmək olar:
Beynəlxalq qrup daxilində fəaliyyət göstərən şirkətlər bu məsələləri ilin sonunda deyil, daha əvvəl nəzərdən keçirməlidirlər. Çünki kommersiya baxımından normal görünən qiymət belə vergi baxımından əlavə risk yarada bilər.
Azərbaycanda OECD yanaşmasına uyğun beş əsas transfer qiyməti metodu qəbul edilir:
Qaydalara əsasən, müqayisəli nəzarətsiz qiymət metodunun tətbiqi mümkün olduqda ilk növbədə bu metoddan istifadə edilməlidir. Bu metodun tətbiqi mümkün olmadıqda digər metodlardan biri seçilir və əməliyyata ən uyğun metod tətbiq olunur.
Əgər bazarda etibarlı müqayisə üçün uyğun qiymət mövcuddursa, ilk növbədə ondan istifadə edilməlidir. Belə müqayisə mümkün deyilsə, əməliyyatın xüsusiyyətlərinə, tərəflərin funksiyalarına və mövcud müqayisəli məlumatlara ən uyğun metod seçilir. Məhz buna görə praktikada müqayisəli bazar təhlili və funksional təhlil mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bir çox şirkət transfer qiymətləri məsələsini ilk mərhələdə həddindən artıq mürəkkəb hesab edir. Əslində isə prosesi bir neçə əsas addımla izah etmək mümkündür.
İl ərzində xarici qrup şirkətləri ilə aparılan bütün əməliyyatları müəyyən etmək lazımdır. Buraya mallar, xidmətlər, kreditlər, idarəetmə xidmətləri üzrə ödənişlər, royaltilər və digər dəstək xidmətləri daxildir. Eyni zamanda qarşı tərəfin güzəştli vergi tutulan ölkə və ya ərazidə qeydiyyatda olub-olmadığı yoxlanılmalıdır.
Bütün əməliyyatlar müəyyən edildikdən sonra onların Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən nəzarət olunan əməliyyatlara aid olub-olmadığı yoxlanılmalıdır. Bu təhlili hesabatların təqdim edilməsi dövründən əvvəl aparmaq daha məqsədəuyğundur.
Əməliyyat nəzarət olunan əməliyyat hesab edilirsə, ona uyğun transfer qiyməti metodu seçilməlidir. Mümkün olduğu hallarda müqayisəli nəzarətsiz qiymət metoduna üstünlük verilir. Əks halda, mövcud faktlar və müqayisəli məlumatlar əsasında digər uyğun metodlardan biri tətbiq olunur.
Şirkət qiymətin necə müəyyən edildiyini, seçilən metodun səbəbini, hansı müqayisəli məlumatlardan istifadə olunduğunu və nəticənin müstəqil tərəflər prinsipinə uyğunluğunu göstərən sənədləri saxlamalıdır. Vergi yoxlaması zamanı bu sənədlər xüsusilə mühüm rol oynayır.
Azərbaycanda transfer qiymətləri yalnız metodun seçilməsi ilə məhdudlaşmır. Hesabat öhdəlikləri də nəzərə alınmalıdır. Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlər yarandıqda vergi ödəyiciləri Nəzarət olunan əməliyyatlar haqqında arayışı və onun əlavəsini təqdim etməlidirlər. Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi materiallarında həmin forma və onun doldurulması qaydaları təqdim olunur.
Praktikada hesabat öhdəliyi müəyyən məbləğ hədləri ilə bağlıdır. Rəsmi qaydalara əsasən, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda 500 000 manatdan yuxarı nəzarət olunan əməliyyatlarla bağlı məlumatların təqdim edilməsi tələb oluna bilər. Bu hesabat illik vergi hesabatları ilə əlaqəli olduğuna görə şirkətlərin ilin sonuna qədər lazımi məlumatları hazırlaması məqsədəuyğundur.
Vergi ödəyicisi transfer qiymətlərini müstəqil şəkildə müəyyən etdikdə vergi orqanı əlavə əsaslandırıcı məlumatlar tələb edə bilər. Bu məlumatlara qrup və yerli şirkət səviyyəsində hazırlanmış və praktikada Master File və Local File formatına bənzəyən sənədlər daxil ola bilər. Azərbaycanda iri beynəlxalq şirkətlər qrupları üçün Country-by-Country hesabat tələbləri də mövcuddur. Bu səbəbdən transfer qiymətləri ayrıca mövzu kimi deyil, ümumi beynəlxalq vergi uyğunluğu sisteminin bir hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.
Azərbaycanda qabaqcadan qiymət razılaşmalarının, yəni APA-ların tətbiqi də mümkündür. Yerli qaydalara əsasən belə razılaşmalar birtərəfli, ikitərəfli və ya çoxtərəfli formada ola bilər. APA üçün müraciət nəzarət olunan əməliyyatın başlamasından ən azı üç ay əvvəl təqdim edilməlidir. Rəsmi qaydalarda eyni əməliyyatlarla bağlı əvvəlki və hələ yoxlanılmamış dövrlərə də razılaşmanın tətbiqi imkanının olduğu göstərilir.
Xüsusilə əməliyyatların məbləği böyük olduqda və ya qiymət modelinin mürəkkəb olduğu hallarda APA şirkətlər üçün risklərin idarə olunması vasitəsi ola bilər.
Azərbaycanda transfer qiymətlərinə yalnız ilin sonunda həll edilməli hesabat məsələsi kimi yanaşmaq düzgün deyil. Transfer qiyməti ilə bağlı problemlər çox vaxt hesabat müddətindən xeyli əvvəl yaranır. Şirkət qrupdaxili müqavilə bağlaya, idarəetmə xidməti üzrə ödəniş müəyyən edə və ya maliyyələşdirmə şərtlərini razılaşdıra bilər. Lakin həmin şərtlərin sonradan vergi baxımından əsaslandırılıb-əsaslandırılmayacağı əvvəlcədən yoxlanılmaya bilər. İllik vergi hesabatı hazırlanarkən isə vəziyyəti düzəltmək artıq çətin ola bilər. Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, nəzarət olunan əməliyyatın qiyməti müqayisəli nəzarətsiz əməliyyatın qiymətinə uyğun olmadıqda vergi öhdəliyinə yenidən baxıla bilər.
Tələblərə əməl edilməməsi əlavə maliyyə xərclərinə də səbəb ola bilər. Vergi Məcəlləsində transfer qiymətləri və əlaqəli hesabat öhdəliklərinin pozulmasına görə müəyyən maliyyə sanksiyaları nəzərdə tutulur. Son dəyişikliklər nəticəsində bəzi hallarda bu sanksiyaların məbləği 6 000 manata qədər artırılıb. Bu səbəbdən transfer qiymətləri üzrə uyğunluğun əvvəlcədən təmin edilməsi şirkətlər üçün daha vacibdir.
Biz biznesinizin xüsusiyyətlərinə uyğun, praktik transfer qiyməti həlləri təqdim edirik
Türkçe 
Русский 
English