“Xəbərdar olan – silahlanmışdır” (praemonitus, praemunitus) – bu qədim hüquqi prinsip vergi yoxlamalarına da tam aid edilə bilər. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən demək olar ki, hər bir hüquqi və fiziki şəxs, sahibkarlıq subyekti kimi, karyerası boyu ən azı bir dəfə vergi orqanlarının yoxlamasına məruz qalır. Bu prosesin nəticəsi – əlavə vergi hesablanması, cərimə və hətta məsuliyyətə cəlb etmə ola bilər – çox vaxt yoxlamanın özündən deyil, ona qabaqcadan lazımi səviyyədə hazırlaşmamaqdan asılıdır. Vergi yoxlamasına hazırlıq xidməti məhz bu riskləri minimuma endirmək üçün nəzərdə tutulub.
Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə əsasən, vergi ödəyiciləri iki əsas formada vergi nəzarətinə məruz qala bilər: kameral və səyyar vergi yoxlaması.
Kameral vergi yoxlaması Dövlət Vergi Xidmətinin müfəttişləri tərəfindən vergi ödəyicisinin ərazisinə getmədən, yəni məsafədən aparılır. Bu zaman əsas mənbə kimi vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi bəyannamələr, ödəniş sənədləri və vergi orqanında mövcud olan digər rəsmi məlumatlar əsas götürülür. Kameral yoxlama, bir qayda olaraq, bəyannamədəki uyğunsuzluqları, riyazi səhvləri və ya şübhəli göstəriciləri aşkar etmək məqsədi daşıyır.
Səyyar vergi yoxlaması isə vergi ödəyicisinin özündə — ofisində, istehsalat sahəsində və ya digər fəaliyyət yerində aparılır. Bu yoxlama növü iki yerə bölünür: növbəli (əvvəlcədən planlaşdırılmış) və növbədənkənar. (əvvəlcədən planlaşdırılmış) və növbədənkənar (konkret əsaslar üzrə, məsələn şikayət və ya risk göstəricisi əsasında) olmaqla iki yerə bölünür. Səyyar yoxlamaların keçirilmə qaydası Vergi Məcəlləsinin 38-ci maddəsi ilə tənzimlənir, təyin edilmə əsasları və prosedur qaydaları isə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 07.09.2016-cı il tarixli, 1617050000011400 saylı qərarı ilə müəyyən olunur.
Bundan əlavə, müəssisənin elektron mühasibat uçotu sistemlərindəki məlumatların yoxlanılması üçün elektron audit də tətbiq oluna bilər — bu, rəqəmsal uçot aparan şirkətlər üçün getdikcə daha aktual mövzuya çevrilir.
Səyyar vergi yoxlaması aparılarkən vergi müfəttişləri, adətən, aşağıdakı istiqamətlər üzrə araşdırma aparırlar:
Bu araşdırmaların nəticəsində aşkarlanan hər bir uyğunsuzluq əlavə vergi hesablanması, faiz sanksiyaları və inzibati cərimələrlə nəticələnə bilər. Buna görə də hazırlıq mərhələsinin keyfiyyəti son nəticəyə birbaşa təsir göstərir.
Azərbaycan konsaltinq xidmətləri bazarının təcrübəli iştirakçısı olan “Accounting.Az” məhz bu mərhələdə — yoxlamadan əvvəl, onun gedişində və sonrasında — sizə peşəkar dəstək təklif edir.
Vergi yoxlamasına hazırlığın həcmi və mürəkkəbliyi şirkətin əvvəlki uçot təcrübəsindən asılı olaraq dəyişir.
Əgər vergi ödəyicisi mütəmadi olaraq, məsələn hər il, vergi uçotunun auditini apartdırırsa, o zaman bəyannamələrdə və hesablamalarda ciddi səhvlərin olma ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Bu halda yoxlamaya hazırlıq nisbətən az vaxt və resurs tələb edir, çünki əsas sənədlər artıq nizamlanmış vəziyyətdədir.
Əks təqdirdə — yəni mütəmadi audit aparılmadıqda — vergi müfəttişlərinin gəlişinə xüsusilə diqqətlə hazırlaşmaq zəruridir. Səyyar yoxlama zamanı müfəttişlər bir sıra sənədlərin təqdim olunmasını tələb edə bilərlər. Hazırlıq prosesində nəzərdən keçirilməli olan əsas məsələlərin təxmini siyahısı aşağıdakı kimidir:
Bu siyahı, şübhəsiz ki, səyyar vergi yoxlamasına hazırlıq çərçivəsində görülməli olan bütün tədbirləri əhatə etmir — hər bir şirkətin fəaliyyət növü, vergitutma rejimi və uçot tarixçəsi fərdi yanaşma tələb edir. Bununla belə, yuxarıda sadalanan məqamların yerinə yetirilməsi vergi müfəttişləri tərəfindən əlavə vergi hesablanması riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Hazırlıq zamanı ən çox rast gəlinən səhvlər
Təcrübəmizə əsasən, vergi yoxlamasına hazır olmayan şirkətlərdə tez-tez aşağıdakı problemlərlə rastlaşırıq:
Bu səhvlərin qarşısını almaq üçün ən effektiv yol — mütəmadi daxili audit və peşəkar mühasiblərin nəzarətidir.
Hazırlıq prosesi hansı mərhələlərdən keçir?
“Accounting.Az” komandası vergi yoxlamasına hazırlıq prosesini ardıcıl mərhələlər üzrə həyata keçirir ki, heç bir vacib detal diqqətdən kənarda qalmasın:
Bu ardıcıllıq şirkətlərə həm vaxta, həm də resurslara qənaət etməyə imkan verir, çünki hər mərhələdə konkret, ölçülə bilən nəticə əldə olunur.
Vergi yoxlamasına hazırlıq nə qədər vaxt aparır?
Bu, şirkətin uçot tarixçəsindən asılıdır. Mütəmadi audit aparan şirkətlərdə hazırlıq bir neçə gün çəkə bilər, uzun müddət audit edilməmiş şirkətlərdə isə bu proses bir neçə həftəyə qədər uzana bilər.
Səyyar yoxlama barədə əvvəlcədən məlumat verilirmi?
Növbəli səyyar yoxlamalar, bir qayda olaraq, əvvəlcədən planlaşdırılır və barədə məlumat verilir, növbədənkənar yoxlamalar isə konkret əsaslar (məsələn, şikayət və ya risk göstəricisi) üzrə daha qısa müddətdə təyin oluna bilər.
Yoxlama zamanı hansı sənədləri hazır saxlamaq lazımdır?
Ən azı son üç il üzrə bəyannamələr, hesab-fakturalar, müqavilələr, ödəniş sənədləri və əmək haqqı hesablaşmaları ilə bağlı sənədlərin nizamlı və asan çıxarıla bilən formada saxlanılması tövsiyə olunur.
Kiçik sahibkarlar da bu xidmətdən istifadə edə bilərmi?
Bəli, xidmət həm hüquqi, həm də fiziki şəxs statusunda fəaliyyət göstərən sahibkarlar üçün fərdiləşdirilmiş formada təklif olunur.
Xidmətin qiyməti necə hesablanır?
Kameral və səyyar vergi yoxlamalarına hazırlıq xidməti üzrə qiymətlər bir sıra amillərdən asılı olaraq formalaşır: tətbiq olunan vergitutma sistemi (sadələşdirilmiş və ya ümumi rejim), fəaliyyət istiqaməti, hüquqi yaxud fiziki şəxs statusu, əməliyyatların həcmi və mürəkkəbliyi.
Baza qiyməti sürətli şəkildə öyrənmək üçün onlayn kalkulyatorumuzdan istifadə edə bilərsiniz. Nəzərə alın ki, kalkulyator vasitəsilə hesablanan məbləğ ilkin, təxmini rəqəmdir — yekun qiymət isə konkret şirkətinizin göstəriciləri əsasında, qarşılıqlı razılaşma yolu ilə müəyyən edilir.
“Accounting.Az” konsaltinq şirkəti müştərilərinə vergi yoxlamaları ilə bağlı aşağıdakı kompleks xidmətləri təklif edir:
Unutmayın: səyyar vergi yoxlaması müddətli prosesdir, sonsuz deyil. Bu müddət ərzində siz tək deyilsiniz — “Accounting.Az” komandası vergi orqanları ilə qarşılıqlı əlaqənin istənilən mərhələsində sizinlə birgə olacaq.
Vergi yoxlamasına hazırlıqdan əlavə, komandamız Azərbaycanda vergi xidmətləri, audit xidmətləri və mühasibat xidmətləri üzrə də kompleks dəstək göstərir ki, biznesiniz yalnız yoxlama zamanı deyil, il boyu vergi risklərindən qorunsun.
Bizimlə əlaqə saxlayın
Əlavə suallarınız varsa, əməkdaşlarımızla əlaqə saxlamaqdan çəkinməyin — peşəkar mütəxəssislərimiz sizə həvəslə cavab verəcək. Bakıdakı ofisimizə şəxsən baş çəkərək, kameral və səyyar vergi yoxlaması ilə bağlı bütün suallarınızı ətraflı müzakirə edə bilərsiniz.
Bizimlə əlaqə saxlayın, xidmətlərimizi sifariş edin — vergi yoxlamasına tam hazır olun!
Türkçe 
Русский 
English