Hər bir dəqiq hesabatın arxasında diqqət, bilik və məsuliyyət dayanır. Müəssisənin maliyyə vəziyyətinin düzgün təqdim olunması, əməliyyatların uçota alınması və əsaslandırılmış qərarların verilməsi mühasiblərin gündəlik əməyindən keçir. Hər il noyabrın 10-da qeyd olunan Beynəlxalq Mühasiblər Günü bu əməyin dəyərini göstərir. Müxtəlif ölkələrdə peşəkar təşkilatların və müəssisələrin qeyd etdiyi bu tarix mühasiblərin biznesə, iqtisadiyyata və cəmiyyətə töhfəsinə həsr olunur.
10 noyabrın mühasiblərin peşə günü kimi seçilməsi mühasibat uçotunun tarixində mühüm yer tutan bir nəşrlə əlaqələndirilir. İtalyan riyaziyyatçı və fransiskan rahibi Luka Paçolinin 1494-cü ildə Venesiyada nəşr olunan “Summa de arithmetica, geometria, proportioni et proportionalita” əsəri bu tarixin əsasını təşkil edir. Beynəlxalq peşəkar mühasib təşkilatı Chartered Accountants Australia and New Zealand — CA ANZ 10 noyabrı həmin əsərin nəşrinin xatırlandığı gün kimi təqdim edir.
Riyaziyyatın müxtəlif sahələrini əhatə edən kitabda mühasibat uçotuna da yer ayrılmışdı. Onun “Hesablar və qeydlər haqqında” bölməsində Venesiya tacirlərinin istifadə etdiyi ikili yazılış üsulu izah olunurdu. Bu bölmə ikili yazılış üsulunun ilk çap olunmuş izahı kimi tanınır.
Beləliklə, 10 noyabr həm mühasiblərin əməyinə verilən dəyəri, həm də peşənin inkişafında mühüm mərhələni ifadə edir.
Luka Paçolinin “mühasibat uçotunun atası” adlandırılması onun bu sahədəki tarixi rolundan irəli gəlir. Bununla belə, o, ikili yazılış üsulunu ixtira etməyib. Paçoli özündən əvvəl mövcud olan, Venesiya tacirlərinin tətbiq etdiyi uçot təcrübəsini sistemli şəkildə təsvir edib. Onun əsəri bu biliklərin yayılması və sonrakı mühasibat ədəbiyyatının formalaşması üçün mühüm mənbəyə çevrilib.
İkili yazılışın əsas məntiqi hər bir təsərrüfat əməliyyatının qarşılıqlı əlaqəli hesablarda debet və kredit üzrə əks etdirilməsidir. Məsələn, müəssisənin bank hesabından avadanlıq alınması bir tərəfdən avadanlığın artmasını, digər tərəfdən bank hesabındakı vəsaitin azalmasını göstərir.
Bu yanaşma əməliyyatlara bütöv baxmağa, müəssisənin əmlakı və maliyyə mənbələri arasındakı əlaqəni izləməyə imkan verir. Paçolinin təsvir etdiyi debet, kredit, jurnal və baş kitab prinsipləri müasir uçot sistemlərinin də tarixi əsasını təşkil edir.
Mühasibat uçotu müəssisənin fəaliyyətini rəqəmlərlə anlamağa imkan verir. Gəlirlər, xərclər, aktivlər və öhdəliklər haqqında düzgün məlumat rəhbərliyin mövcud vəziyyəti qiymətləndirməsinə kömək edir.
Mühasiblərin işi bir neçə mühüm istiqaməti əhatə edir:
Dəqiq hesabatlar şəffaflığı təmin edir, peşəkar yanaşma isə uzunmüddətli etibar yaradır. Mühasiblərin bilik və məsuliyyəti müəssisələrdə maliyyə intizamının qorunmasına, resursların düzgün idarə edilməsinə və iqtisadi münasibətlərdə etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Qazaxıstan Maliyyə Nazirliyi də peşə günü münasibətilə müraciətində mühasiblərin əməyini iqtisadiyyatın şəffaflığının və dayanıqlılığının əsaslarından biri kimi qiymətləndirir.
10 noyabr beynəlxalq peşə günü kimi qeyd olunsa da, bəzi ölkələrdə mühasiblərə həsr edilmiş ayrıca tarixlər mövcuddur. Bu tarixlər çox vaxt peşəkar təşkilatın yaradılması, mühüm qanunun qəbul edilməsi və ya xüsusi qərarla bağlıdır.
| Ölkə | Tarix | Peşə günü və əsas məlumat |
|---|---|---|
| Qırğızıstan | 3 aprel | Mühasiblər və Auditorlar Günü. Hökumətin 4 mart 2005-ci il tarixli 116 nömrəli qərarı ilə təsis edilib. |
| Moldova | 4 aprel | Mühasiblər Günü. Moldova Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, 2011-ci ildən hər il bu tarixdə qeyd olunur. |
| Hindistan | 1 iyul | Chartered Accountants’ Day — CA Day. Hindistanın peşəkar mühasiblər institutu ICAI-nin 1 iyul 1949-cu ildə yaradılması ilə bağlıdır. |
| Rumıniya | 13 iyul | Rumıniya Milli Mühasiblər Günü. CECCAR-ın qərarına əsasən, 2018-ci ildən bu tarixdə qeyd olunur və peşənin 1921-ci ildə qanunla tənzimlənməsi ilə əlaqələndirilir. |
| Ukrayna | 16 iyul | Mühasiblər və Auditorlar Günü. Peşə bayramı 2004-cü ildə rəsmiləşdirilib, 2018-ci ildə adına auditorlar da daxil edilib. |
| Qazaxıstan | 10 noyabr | Mühasibat uçotu və audit sahəsi işçilərinin rəsmi peşə günü. 2025-ci ildə peşə bayramları siyahısına daxil edilib. |
Bu tarixlərdəki fərq beynəlxalq peşə günü ilə milli səviyyədə müəyyən edilmiş günlərin ayrı anlayışlar olduğunu göstərir. Hər bir ölkənin peşə tarixi və təşkilatlanma ənənəsi onun seçdiyi tarixdə əks oluna bilər.
Hesabatda görünən hər rəqəm görülmüş işin, yoxlanılmış sənədin və diqqətlə qiymətləndirilmiş əməliyyatın nəticəsidir. Bu məlumatların etibarlı olması üçün mühasiblər biliklərini daim yeniləyir, detalları yoxlayır və məsuliyyətli qərarlar verirlər.
10 noyabr — Beynəlxalq Mühasiblər Günü bu zəhmətə təşəkkür etmək üçün dəyərli bir gündür. Peşəsini dəqiqlik, dürüstlük və məsuliyyətlə yerinə yetirən bütün mühasiblərin peşə günü mübarək!
Türkçe 
Русский 
English