Müəllif: Accounting.Az-n ekspert qrupu
Biznesin sağlam inkişafı üçün maliyyə-mühasibat sistemi düzgün qurulmalıdır. İlkin sənədlər tam olmalı, vergi bəyannamələri vaxtında və düzgün verilməli, maliyyə hesabatları isə etibar yaratmalıdır. Bunların hamısı daimi nəzarət tələb edir, amma gündəlik işlər çoxdur, qanunvericilik tez-tez dəyişir, mühasiblərin üzərinə düşən yük də az deyil. Belə olduqda uçotda gözdən qaçan səhvlərin yaranması təəccüblü deyil.
Məhz belə məqamlarda mühasibat auditi köməyə çatır. Audit şirkətin maliyyə vəziyyətinə kənardan və qərəzsiz baxmağa, gizli riskləri vaxtında görməyə, dövlət qurumlarının yoxlamaları zamanı gözlənilməz cərimələrlə üzləşmək ehtimalını azaltmağa kömək edir.
Şirkətinizin uçotunda hansı riskin gizləndiyini bilmək istəyirsiniz? Accounting.Az mütəxəssislərindən ilkin məsləhət almaq üçün müraciət edin
Sadə dillə desək, audit şirkətin mühasibat uçotunun və maliyyə hesabatlarının müstəqil auditor tərəfindən yoxlanmasıdır. Auditor hesabatların şirkətin real vəziyyətini düzgün göstərib-göstərmədiyinə baxır və nəticəni yazılı audit rəyi ilə təsdiq edir.
Azərbaycanda audit xidməti göstərmək hüququ Auditorlar Palatasından lisenziya almış sərbəst auditorlara və auditor təşkilatlarına məxsusdur. Ona görə də audit sifariş etməzdən əvvəl şirkətin lisenziyasını yoxlamağı unutmayın.
Mühasibat uçotunda səhvlər çox vaxt xırda şeylərdən başlayır: bir qaimə-faktura itir, bir müqavilə imzalanmır, bir bəyannamə gec göndərilir. Bir il sonra isə bunlar vergi yoxlamasında cərimə kimi qarşınıza çıxır. Auditin məqsədi bu səhvləri sizdən əvvəl tapmaqdır.
Bir də qeyd edək: audit vergi yoxlaması deyil. Vergi orqanının yoxlaması dövlət nəzarətidir. Audit isə şirkətin öz istəyi ilə (ya da qanunun tələbi ilə) sifariş etdiyi müstəqil xidmətdir. Müqavilədə razılaşdırılarsa, auditor vergi hesablamalarına da baxa bilər.
Bunlardan ən azı biri sizə tanışdırsa, gözləməyin. Accounting.Az-a müraciət edin, vəziyyəti birlikdə qiymətləndirək
Qanuna görə audit məcburi də ola bilər, könüllü də.
Maliyyə hesabatlarını dərc etdirməli olan təsərrüfat subyektləri üçün, habelə qanunda birbaşa nəzərdə tutulmuş hallarda audit məcburidir. Bu tələb ilk növbədə Mülki Məcəllə, “Auditor xidməti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu və digər normativ hüquqi aktlarla audit tələb olunan təşkilatlara aiddir. Yəni şirkətinizin məcburi audit dairəsinə düşüb-düşmədiyi onun təşkilati-hüquqi formasından, sahibkarlıq subyektinin kateqoriyasından və fəaliyyət sahəsindən asılıdır.
Diqqət, cərimə! İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsinə əsasən qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda məcburi auditdən yayınmaq vəzifəli şəxslər üçün 300 manatdan 600 manatadək, hüquqi şəxslər üçün 1500 manatdan 2500 manatadək məbləğində cərimə ilə nəticələnir.
Şirkətinizin məcburi audit dairəsinə düşüb-düşmədiyini bilmirsiniz? Accounting.Az bunu sizin üçün qısa müddətdə müəyyən edir
Şirkət rəhbərliyinin, təsisçilərin və ya investorların təşəbbüsü ilə həyata keçirilir. Adətən üç səbəbdən sifariş verirlər: uçotun real vəziyyətini bilmək, riskləri əvvəlcədən görmək və banka və ya investora etibarlı hesabat təqdim etmək üçün.
Daxili və xarici audit
Daxili audit şirkətin öz əməkdaşları və ya daxili audit şöbəsi tərəfindən aparılır. Məqsəd rəhbərliyi vaxtında məlumatla təmin etmək, daxili nəzarəti gücləndirmək və işin səmərəliliyini artırmaqdır.
Xarici audit isə müstəqil auditor təşkilatı və ya sərbəst auditor tərəfindən aparılır. Bank, tərəfdaş və investorlar adətən məhz xarici auditə üstünlük verirlər, çünki auditor şirkətin tərəfində deyil və ondan heç bir asılılığı yoxdur.
Müddət əməliyyatların və sənədlərin həcmindən asılıdır. Kiçik və orta şirkətlərdə adətən bir neçə iş günündən 2-3 həftəyədək çəkir. Dəqiq müddət isə işə başlamazdan əvvəl müqavilədə yazılır.
Yoxlama bitəndə rəhbərliyə bunlar təqdim olunur:
Ən yaxşısı, ildə heç olmasa bir dəfə ötən dövrün göstəricilərini kənar auditora göstərməkdir.
Prosesi sürətləndirmək üçün əvvəlcədən bunları hazırlayın: ilkin sənədlərin tam toplusu, bank çıxarışları, müqavilələr, əməkdaşlarla bağlı kadr və əmək haqqı sənədləri, ötən dövrün bəyannamələri. Hansı sənədlərin lazım olduğunu Accounting.Az müqavilə mərhələsində siyahı ilə təqdim edir.
Accounting.Az Bakıda mühasibat, vergi və audit sahəsində xidmət göstərən konsaltinq şirkətidir. Yoxlamada auditorlarla yanaşı vergi mütəxəssisləri, hüquqşünaslar və maliyyə analitikləri də iştirak edir. Hesabatda yalnız səhvlər göstərilmir, onları necə və nə qədər xərclə düzəltməyin mümkünlüyü də yazılır. Hər sahənin uçot xüsusiyyəti fərqlidir, ona görə ticarət, tikinti, istehsal və xidmət şirkətlərinə ayrı-ayrılıqda yanaşılır.
İlkin qiymətləri audit xidmətlərinin hesablanması kalkulyatorunun köməyi ilə hesablamaq olar.
Mühasibat auditi vergi auditindən nə ilə fərqlənir?
Mühasibat auditi uçotun və maliyyə hesabatlarının ümumi düzgünlüyünə baxır. Vergi auditi isə yalnız vergilərin hesablanmasına və bəyannamələrə diqqət yetirir.
Vergi orqanının yoxlaması audit sayılırmı?
Xeyr. Bu, dövlət nəzarəti tədbiridir, audit isə müstəqil auditorun göstərdiyi xidmətdir.
Auditor rəyi hüquqi qüvvəyə malikdirmi?
Bəli. Auditorun imzası və möhürü ilə təsdiqlənmiş rəy rəsmi sənəddir.
Kiçik biznesə audit lazımdırmı?
Qanun tələb etməsə belə, könüllü audit kiçik şirkət üçün də faydalıdır, çünki kiçik səhvlər böyüməzdən əvvəl tapılır. Xüsusilə kredit, investor və ya tender mərhələsində etibarlı hesabat böyük üstünlük verir.
Uçotunuzdakı riskləri vergi orqanından əvvəl görmək istəyirsinizsə, Accounting.Az komandası sizə kömək etməyə hazırdır
Elektron ünvan: info@accounting.az